شنیدن صدای “تقتق” یا کلیک از ناحیه فک، بهخصوص هنگام غذا خوردن یا خمیازه کشیدن، تجربهای نگرانکننده است. احتمالاً اولین سوالی که به ذهنتان میرسد این است که آیا صدا دادن فک خطرناک است؟ پاسخ کوتاه این است: در بیشتر موارد خیر! تا زمانی که این صدا با درد، قفل شدن فک یا محدودیت در باز کردن دهان همراه نباشد، جای نگرانی فوری نیست.
اما اگر صدای فک همراه با درد است، نشانهای از اختلال در مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ) است. در این مطلب، علت دقیق این عارضه، راهکارهای درمان خانگی و زمان مراجعه به متخصص را بررسی میکنیم.
آیا صدا دادن فک خطرناک است؟ (چه زمانی باید نگران باشیم؟)
احتمالاً اولین سوالی که با شنیدن صدای تقتق از ناحیه صورت به ذهنتان میرسد این است که آیا صدا دادن فک خطرناک است؟ پاسخ کوتاه این است که در بیشتر موارد خیر! تا زمانی که این صدای فک با علائم آزاردهنده دیگری همراه نباشد، جای نگرانی فوری نیست و یک پدیده شایع محسوب میشود.
اما اگر این صدا با یکی از علائم زیر همراه شد، نشاندهنده یک زنگ خطر برای مفصل گیجگاهی است و باید سریعاً بررسی شود:
- احساس درد شدید در فک، صورت یا گوشها
- قفل شدن فک (ناتوانی در باز کردن کامل یا بستن دهان)
- محدودیت در دامنه حرکتی فک پایین
- تورم و التهاب در یک یا دو طرف صورت
در صورت داشتن علائم بالا، حتما برای معاینه به متخصص مراجعه فرمایید.
علت صدا دادن فک بدون درد چیست؟
بسیاری از مراجعین میپرسند علت صدا دادن فک بدون درد چه چیزی میتواند باشد؟ این حالت دقیقاً شبیه به شکستن قولنج انگشتان دست است.
مفصل گیجگاهی فکی (TMJ) دارای یک دیسک غضروفی کوچک است که به عنوان ضربهگیر عمل میکند. گاهی اوقات این دیسک کمی از جای خود میلغزد و هنگام باز و بسته شدن دهان، با یک صدای «کلیک» یا «تق» ظریف به جای اصلی خود برمیگردد.
اگر هیچ التهاب یا ساییدگی مفصلی وجود نداشته باشد، این جابهجایی کاملاً بدون درد رخ میدهد و نیاز به درمان اورژانسی ندارد.
علت صدا دادن فک هنگام غذا خوردن و جویدن
یکی از رایجترین زمانهایی که افراد متوجه این مشکل میشوند، سر میز غذاست. علت صدا دادن فک هنگام غذا خوردن معمولاً به دلیل باز شدن بیش از حد آرواره یا فشار مضاعف روی مفصل است.
زمانی که شما لقمههای بزرگ برمیدارید، یا غذاهای سفت و چسبناک (مثل تهدیگ، سیب درسته یا هویج خام) را میجوید، عضلات جونده و مفصل فک بیش از حد کشیده میشوند. همچنین عادت به جویدن یکطرفه غذا باعث میشود تمام فشار روی مفصل یک سمت صورت وارد شده و به مرور زمان باعث ایجاد صدای تقتق و دررفتگی موقت دیسک مفصلی شود.
مهمترین دلایل صدای تقتق فک (بیماریهای مفصل TMJ)
اگر به دنبال ریشهیابی دقیق علت صدا دادن فک هستید، باید بدانید که این مشکل معمولاً در اختلالات مفصل گیجگاهی فکی (TMD) ریشه دارد. بر اساس مقالات مراجع معتبر پزشکی از جمله May oclinic، اصلیترین عواملی که باعث آسیب به این مفصل و شنیدن صدای کلیک میشوند عبارتند از:
- جابهجایی دیسک مفصلی: لغزیدن یا فرسایش دیسک غضروفی کوچکی که به عنوان ضربهگیر بین استخوان فک و جمجمه عمل میکند.
- دندانقروچه (براکسیسم): عادت به فشردن یا ساییدن شدید دندانها به هم (بهویژه هنگام خواب و در مواقع استرس) که فشار مخربی به عضلات و مفصل گیجگاهی وارد میکند.
- آسیب و تروما (Jaw Injury): وارد شدن هرگونه ضربه محکم به صورت و فک که باعث کشیدگی رباطها یا نیمهدررفتگی فک شود.
- آرتروز فک: آسیب دیدن غضروف مفصل در اثر بیماریهایی مانند استئوآرتریت یا روماتوئید آرتریت.
- سندروم درد میوفاسیال: نوعی اختلال درد مزمن در عضلات جونده صورت است که به دلیل انقباض و اسپاسم مکرر عضلات (معمولاً به خاطر استرس و فشارهای عصبی) باعث اختلال در حرکت مفصل فک و ایجاد صدا میشود.
- آپنه خواب (وقفه تنفسی در خواب): تحقیقات نشان میدهد افرادی که در خواب دچار خروپف و آپنه میشوند، برای باز نگه داشتن راه هوایی خود ناخودآگاه فک را به جلو فشار میدهند. این کار به مرور زمان به مفصل گیجگاهی آسیب رسانده و صدای کلیک ایجاد میکند.
نقش ناهنجاری بایت در صدا دادن فک
علاوه بر موارد پزشکی فوق، از دیدگاه تخصصی دندانپزشکی، انواع مالاکلوژن (ناهنجاری فکی) نیز نقش بسیار پررنگی در این عارضه دارد. زمانی که دندانهای فک بالا و پایین به درستی روی هم جفت نشوند، توزیع نیروی جویدن نامتوازن شده و در طولانیمدت مفصل فک را دچار فرسایش و صدا میکند.
به همین دلیل، معاینه توسط متخصص ارتودنسی یکی از مهمترین گامهای تشخیص است.
برای درمان صدای فک به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
اگر روشهای درمان خانگی صدا دادن فک (مثل استفاده از کمپرس گرم یا مصرف غذاهای نرم) جواب نداد و این صد همراه با درد فک بود، این سوال پیش میآید که برای صدا دادن فک به چه دکتری مراجعه کنیم؟
در قدم اول، بهترین انتخاب مراجعه به یک متخصص ارتودنسی و ارتوپدی فک است. متخصص ارتودنسی با بررسی نحوه قرارگیری دندانها (بایت) و معاینه مفصل گیجگاهی، ریشه مشکل را تشخیص میدهد.
اگر مشکل با اصلاح دندانها و ابزارهای دهانی حل نشود و آسیب مفصلی شدید باشد، شما برای جراحی به یک «متخصص جراح فک و صورت» ارجاع داده خواهید شد.
درمانهای پزشکی و تخصصی برای صدای فک
خوشبختانه امروزه روشهای بسیار موثری برای بازگرداندن سلامت مفصل فک وجود دارد. پس از تشخیص علت دقیق توسط پزشک، درمانهای زیر تجویز میشوند:
- استفاده از نایتگارد (محافظ دندان): نایت گارد ارتودنسی، یک پلاک شفاف است که شبها در دهان قرار میگیرد تا از فشار دندانقروچه روی مفصل جلوگیری کند.
- درمان ارتودنسی: درمان ارتودنسی برای اصلاح مال اکلوژن و تراز کردن دندانها، تا فشار از روی مفصل فک برداشته شود.
- تجویز دارو: استفاده از داروهای شلکننده عضلانی یا ضدالتهاب برای رفع اسپاسم عضلات جونده.
- فیزیوتراپی و لیزرتراپی فک: برای کاهش التهاب و تقویت عضلات حمایتکننده مفصل.
- جراحی فک: در موارد بسیار نادر و حاد که دیسک مفصلی کاملاً تخریب شده باشد، از جراحیهای کمتهاجمی (مثل آرتروسنتز) یا جراحی باز استفاده میشود.
- تزریق استروئید: در مواردی که صدای مفصل گیجگاهی ناشی از بیماریهایی مانند آرتروز فک و سندروم درد میوفاسیال باشد پزشک تزریق استروئید را تجویز میکند. روش برای چند هفته تا چند ماه دوام دارد و گاهی نیز مشکلات فک را برای همیشه درمان میکند.
- تحریک الکتریکی عصب از راه پوست: در این روش جریان الکتریکی کنترل شده از طریق پوست به عصب وارد شده و با شل کردن عضلات فک و صورت باعث تسکین درد میشود.
درمان خانگی صدا دادن فک
برای درمان خانگی صدای کلیک، قولنج و تق تق فک روشهای زیر پیشنهاد میشود.
کمپرس سرد و گرم
بهترین درمان خانگی صدا دادن فک و کاهش درد در این ناحیه استفاده از کمپرس سرد و گرم است. ابتدا روی محل درد حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه کمپرس یخ بگذارید. سپس ۵ تا ۱۰ دقیقه روی آن کمپرس داغ قرار دهید. این کار را در طول روز چند بار تکرار نمایید.
مصرف داروهای بدون نسخه
اگر درد و التهاب مفصل فک شما باعث آزار و ناراحتی شما شده است، میتوانید داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی بدون نسخه را از داروخانه تهیه کرده و میل نمایید. داروهایی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن برای کاهش درد و التهاب فک مفید هستند. از این داروها میتوان برای درمان سه سوته دندان درد استفاده کرد.
باز نکردن بیش از حد فک
برخی کارها مانند آواز خواندن، فریاد زدن، تشویق کردن با صدای بلند و آدامس جویدن باعث میشود فک شما مدام کار کند یا بیش از حد باز شود. این نوع فعالیتها فشار زیادی به مفصل فک وارد میکند لذا از انجام آنها اجتناب کنید.
کاهش فشار روی فک
برای کاهش فشار روی فک و درمان درد و تق تق کردن فک لقمه را کوچک بردارید و غذا را آرام بجوید. هنگام استراحت دهان را کمی باز نگه دارید به طوری که بین دندانها فاصله باشد. این کار فشار را از روی مفصل فک برمیدارد.
سوالات متداول
در این بخش به مهمترین سوالات شما در مورد دلایل و درمان های صدا دادن فک پاسخ میدهیم.
آیا صدا دادن فک بدون درد نیاز به درمان دارد؟
خیر، اگر صدای تقتق فک شما هیچ دردی به همراه ندارد و در باز و بسته کردن دهان مشکلی ایجاد نمیکند، معمولاً یک پدیده طبیعی ناشی از جابهجایی جزئی دیسک مفصلی است و نیازی به درمان اورژانسی ندارد. با این حال، پرهیز از جویدن آدامس و غذاهای سفت برای پیشگیری از تشدید آن توصیه میشود.
برای مشکل صدا دادن فک باید به چه دکتری مراجعه کنیم؟
در قدم اول باید به یک متخصص ارتودنسی و ارتوپدی فک مراجعه کنید. متخصص با بررسی نحوه جفت شدن دندانها و وضعیت مفصل گیجگاهی (TMJ)، علت اصلی صدای قولنج فک را تشخیص داده و طرح درمان را آغاز میکند. در موارد بسیار نادر و آسیبهای شدید مفصلی، ایشان شما را به جراح فک ارجاع میدهند.
چرا هنگام غذا خوردن یا جویدن، فکم صدا میدهد؟
این مشکل معمولاً به دلیل باز کردن بیش از حد دهان برای لقمههای بزرگ، جویدن غذاهای سفت (مثل تهدیگ و آجیل) یا عادت مخرب جویدن یکطرفه غذا رخ میدهد. این کارها باعث فشار مضاعف و کشیدگی رباطهای حمایتکننده مفصل فک میشوند.
آیا صدای فک به مرور زمان خطرناکتر میشود؟
اگر صدای فک ناشی از مشکلاتی مانند دندانقروچه مداوم در خواب یا بهمریختگی شدید دندانها باشد و درمان نشود، بله. فشار مداوم میتواند باعث ساییدگی بیشتر مفصل، شروع دردهای مزمن در صورت و گوش، و در نهایت قفل شدن فک شود.
درمان قطعی تقتق و صدای فک چیست؟
درمان قطعی کاملاً به علت بروز عارضه بستگی دارد. ساخت و استفاده از نایتگارد (برای کنترل دندانقروچه)، درمان ارتودنسی (برای اصلاح تماس دندانها و برداشتن فشار از روی مفصل)، تمرینات فیزیوتراپی فک و در موارد بسیار حاد، جراحی از روشهای اصلی درمان محسوب میشوند.
چرا وقتی خمیازه میکشم فکم صدا میده؟
صدای فک در هنگام خمیازه ممکن است به دلیل کشیده شدن بیش از حد آرواره باشد و یا اینکه این صدا مربوط به اختلال مفصل گیجگاهی است که حتما در این صورت باید برای معاینه به پزشک متخصص ارتوپد فک مراجعه کرد.
تشخیص علت صدا دادن فک نزد پزشک متخصص
صدا دادن فک اگرچه همیشه خطرناک نیست، اما در صورت تداوم و همراهی با درد، میتواند به ساییدگی مفصل و محدودیتهای دائمی در باز کردن دهان منجر شود. در بسیاری از مواقع، ریشه اصلی این مشکل، روی هم قرار نگرفتن صحیح دندانها (مالاکلوژن) است که فشار مضاعفی به مفصل فک وارد میکند.
دکتر خدیوی، متخصص ارتودنسی و ارتوپدی فک، با بررسی دقیق موقعیت دندانها و مفصل گیجگاهی، ریشه اصلی صدای فک را تشخیص داده و با طرح درمان اختصاصی، سلامت و آرامش را به سیستم فکی شما بازمیگردانند. برای رزرو نوبت معاینه تخصصی، همین امروز با ما تماس بگیرید.
