عقب بودن فک پایین از مشکلات بسیار شایع مربوط به دهان و فک است که باعث کوچک به نظر رسیدن فک پایین و بهم ریختن ظاهر صورت می شود. اکثر بیماران فکر میکنند که فک بالای آنها جلو است. دلیل این تفکر اشتباه هم آن است که معمولا در دید فرد برجستگی توجه بیشتری بهخود جلب میکند تا عقب ماندگی فک پایین.
معمولا برای تشخیص عقب بودن فک پایین، هر دو فک پایین و بالا را با یکدیگر میسنجند. در این مطلب تصمیم داریم در مورد درمان عقب بودن فک پایین بدون جراحی و با جراحی، اطلاعاتی در اختیار شما عزیزان قرار دهیم؛ پس اگر درگیر این ناهنجاری هستید در ادامه این مطلب همراه ما باشید.
تشخیص عقب بودن فک پایین
برای تشخیص اولیه در منزل، این تست ساده را انجام دهید:
- نیمرخ خود را در آینه چک کنید: یک مداد یا خطکش را به صورت عمودی روی لب پایین خود قرار دهید. در حالت نرمال، چانه باید مماس یا بسیار نزدیک به این خط باشد. اگر چانه شما فاصله زیادی با خط عمود دارد، احتمالاً با ناهنجاری فک پایین روبرو هستید.
- تست غبغب: افرادی که فک پایین عقبرفته دارند، حتی در صورت لاغر بودن، معمولاً با پدیده غبغب کاذب روبرو هستند؛ زیرا فک کوچک فضای کافی برای نگه داشتن بافت نرم زیر چانه را ندارد.
- تداخل دندانها: دندانهای جلویی بالا را روی پایین بگذارید؛ اگر فاصله افقی بین آنها بیش از ۳ میلیمتر است، شما دچار ناهنجاری «اوربایت» یا «اورجت» هستید.
دلایل اصلی عقب بودن فک پایین
اورجت دندان یا همان ناهماهنگی فک پایین و بالا دلایل متعددی دارد که شامل موارد زیر میشوند:
- کوچک بودن فک پایین: دندانها در فضایی کم جابهجا شده و فک پایین رشد چندانی نخواهد داشت، این در حالی است که فک بالایی همچنان رشد خود را ادامه میدهد و در نتیجه تعادل فک پایین و بالا بههم میخورد.
- کوچک بودن دندانها: در این حالت هم معمولا دندانها بهصورت منظم در فضای کوچک و تنگ فک پایین قرار میگیرند؛ اما فاصله افقی ایجاد شده بین دندانهای پایین و بالا زیاد است.
- عادتهای نادرست مانند مکیدن انگشت و تنفس دهانی: این عادت در کودکانی که رفتارهای نادرستی داشته و فک پایینشان را عقب نگه میدارند، دیده میشود. در نهایت این رفتارها به عقب ماندن فک پایین آنها منجر میگردد.
بهترین روشهای درمان عقب بودن فک پایین
برای درمان و حل مشکل عقب بودن فک پایین روشهای زیادی در علم ارتودنسی وجود دارد. این ناهنجاری هم درست مانند مال اکلوژن دندان با روشی مانند ارتودنسی قابل حل است؛ اما بهطورکلی روشهایی که برای درمان این مشکل مورد استفاده قرار میگیرد، شامل انواع ارتودنسی و جراحی فک است.
ارتودنسی کاموفلاژ روشی است که تمامی متخصصین ارتودنسی برای این منظور مورد استفاده قرار میدهند. در این روش درمانی، چند دندان بیمار کشیده شده و بدین وسیله فضای کافی برای جابهجایی و قرار گرفتن دندانها در جای درست خودشان بهوجود میآید.
درمان عقب بودن فک پایین با ارتودنسی
اگر ناهنجاری فک پایین در سنین رشد (۷ تا ۱۲ سال) تشخیص داده شود، میتوان بدون جراحی و تنها با دستگاههای فانکشنال، فک را به سمت جلو هدایت کرد. دستگاههای ارتودنسی متحرک، با استفاده از نیروی عضلات دهان، رشد استخوان فک پایین را تحریک کرده تا با فک بالا هماهنگ شود.
مزیت اصلی این روش اصلاح دائمی فرم صورت و جلوگیری قطعی از نیاز به جراحی فک در بزرگسالی است.
در ویدیوی زیر میتوانید تجربه دو بیمار خردسال دکتر خدیوی را که تحت درمان عقب بودن فک پایین هستند ملاحظه فرمایید:
استفاده منظم و مداوم از پلاکها طبق دستور متخصص ارتودنسی، شرط اصلی موفقیت درمان در بیماران است.
درمان عقب ماندن فک پایین با ارتودنسی نامرئی
علاوهبر پلاکهای ارتودنسی فلزی، ارتودنسی نامرئی نیز در جلو کشیدن فک پایین بسیار موثر هستند. به نقل از یک نشریه علمی بینالمللی داوریشده (peer-review) در حوزه دهان و فک و صورت به نام fomm، الاینرهای شفاف به دلیل ظاهر مورد پسند بیماران سبب میشوند تا افراد در استفاده از آنها منظمتر باشند. استفاده مداوم از الاینرهای شفاف برای جلو کشیدن فک پایین، آنها را تا حد پلاکهای فانکشنال ثابت موثر کرده است.
With the advent of dental technology, modern removable appliances such as Invisalign® with mandibular advancement (MA) may prove to be more acceptable to patients (21). With better patient cooperation, the average treatment time may be similar to fixed functional appliances.
جراحی فک و ارتودنسی (ارتوسرجری)؛ راهکار نهایی در بزرگسالی
در مواردی که شدت عقبماندگی فک پایین زیاد بوده و سن رشد بیمار به پایان رسیده باشد، درمانهای غیرجراحی (مانند دستگاههای فانکشنال) دیگر پاسخگو نیستند. در این شرایط، متخصص ارتودنسی از پروتکل ترکیبی ارتوسرجری (Orthognathic Surgery) برای اصلاح کامل ساختار صورت و فک استفاده میکند.
این فرآیند برخلاف تصور عموم، یک جراحی ساده نیست و طی یک برنامه زمانبندی دقیق در ۳ مرحله اصلی انجام میشود:
- ارتودنسی پیش از جراحی (Decompensation): در این مرحله که حدود ۱۲ تا ۱۸ ماه زمان میبرد، دندانها به نحوی ردیف میشوند که پس از جراحی، فک بالا و پایین به درستی روی هم قفل شوند.
- مرحله جراحی (Mandibular Advancement): پس از آمادهسازی دندانها، جراح فک و صورت طی یک عمل تخصصی، فک پایین را به موقعیت ایدهآل و استاندارد منتقل میکند.
- ارتودنسی نهایی و تثبیت (Finishing): پس از بهبودی اولیه جراحی، ارتودنتیست طی چند ماه، جزئیات نهایی جفتشدن دندانها را تنظیم میکند تا علاوه بر زیبایی، عملکرد جویدن و گفتار بیمار به سطح عالی برسد.
موفقیت در ارتوسرجری مستلزم همکاری نزدیک و دقیق بین متخصص ارتودنسی و جراح فک است تا طرح درمان تدوین شده، بهترین نتیجه را در تغییر فرم نیمرخ و تناسب چهره ایجاد کند.
مقایسه روش و نتایج درمان عقب ماندن فک پایین در سنین مختلف
نوع درمان و میزان موفقیت آن مستقیماً به سن بیمار بستگی دارد. جدول زیر تفاوتهای کلیدی روشهای درمان عقب ماندن فک پایین در کودکان و بزرگسالان را نشان میدهد.
| فاکتور مقایسه | بیماران در سنین رشد (کودک و نوجوان) | بیماران بزرگسال |
| نوع دستگاه ارتودنسی | پلاکهای متحرک فانکشنال | ارتودنسی ثابت یا جراحی فک |
| نیاز به جراحی فک | به ندرت (تقریباً صفر) | احتمال بالا در کیسهای شدید |
| مدت زمان درمان | ۱۲ تا ۱۸ ماه | ۱۸ تا ۲۴ ماه |
آیا اصلاح عقب بودن فک پایین با ورزش امکان پذیر است؟
برخلاف باور عموم، ورزش نمیتواند استخوان عقبمانده فک را به جلو حرکت دهد. اما تمرینات اصلاحی میتوانند به بهبود وضعیت عضلات صورت و گردن کمک کنند. درمان قطعی استخوان فک تنها از طریق ارتودنسی یا جراحی امکانپذیر است.
مشکلات عقب بودن فک پایین
کسانی که از کوچک بودن فک پایین خود رنج میبرند، معمولا راه هوایی بینی آنها بسیار باریک بوده و انسداد عمده راه هوایی در پشت زبان آنها بهوجود میآید. در نهایت آنها مجبورند با مشکلات زیر دست و پنجه نرم كنند:
- مشکلات تنفسی
- خروپف
- ابتلا به آپنه خواب
- مشکلات زیادی در خوابیدن
- ناتوانی در جویدن
- مشکلات گفتاری
- وضعیت بد گردن و فک
بهترین سن درمان عقب بودن فک پایین چه زمانی است؟
با توجه به پیشنهاد و توصیه متخصصین ارتودنسی، بهترین سن ارتودنسی از نوجوانی است اما بهتر است که اولین معاینه در ۷ سالگی باشد. در دوره کودکی و نوجوانی مشکلات فک و دندان انسان راحتتر درمان میشود.
در سنین پایین دستگاههای ارتودنسی بهراحتی میتوانند فک پایین را تحریک کرده و رابطه ایدهآلی بین هر دو فک بیمار بهوجود آورند. این در حالی است که انجام این کار در بزرگسالی جوابگو نیست و احتمالا فرد به جراحی هم نیاز پیدا کند.
در ویدیوی زیر میتوانید تجربه درمان عقب بودن فک پایین یکی از بیماران خردسال دکتر خدیوی را بشنوید:
اگر کودک خردسال یا نوجوانی دارید که به مشکلات فکی او مشکوک هستید، بهتر است تا در سن رشد هستند، یکبار برای ویزیت ارتودنسی مراجعه کنید تا با تشخیص زودهنگام، از بروز مشکلات فکی پیچیده در آینده پیشگیری نمایید. برای رزرو نوبت مشاوره ارتودنسی رایگان در کلینیک دکتر خدیوی، همین حالا اقدام نمایید.
هزینه درمان عقب بودن فک پایین چقدر است؟
بهطور کلی نمیتوان هزینه ثابت و مشخصی را برای درمان و اصلاح فک ارائه داد؛ چرا که روشهای گسترده درمانی و همچنین طرح درمانهای مختلف که در سنین مختلفی انجام میشوند و هزینههای مختلفی برای بیمار بهدنبال دارند. در کل هزینه اصلاح فرم فک و دندان با روش اصولی و ایمن درست بعد از معاینه و ویزیت توسط متخصص مشخص میشود.
هزینه ارتودنسی دندان باتوجه به نوع بریس و هزینه های جانبی درمان برای هر بیمار میتواند متفاوت باشد. برای محاسبه هزینه ارتودنسی خود همین حالا به صفحه قیمت ارتودنسی مراجعه فرمایید.
سوالات متداول
در این بخش به پرتکرارترین پرسشهای شما درمورد درمان عقب ماندن فک پایین پاسخ میدهیم.
آیا عقب بودن فک پایین باعث لاغری صورت میشود؟
خیر، این ناهنجاری لزوماً باعث لاغری نمیشود، اما به دلیل کوچک بودن فک و عدم حمایت از بافتهای نرم، باعث میشود صورت فرد از نیمرخ فرو رفته به نظر برسد و خط فک (Jawline) وضوح خود را از دست بدهد. این موضوع اغلب باعث پیرتر به نظر رسیدن چهره میشود.
آیا فک پایین عثب رفته، بدون جراحی به حالت نرمال برمیگردد؟
در سنین رشد (کودکی و نوجوانی)، بله؛ فک با دستگاههای فانکشنال کاملاً به جایگاه صحیح خود هدایت میشود. اما در بزرگسالان، اگر ناهنجاری ریشه استخوانی شدید داشته باشد، اصلاح کامل پوزیشن فک تنها با جراحی امکانپذیر است. البته با ارتودنسی جبرانی (کاموفلاژ) میتوان ظاهر دندانها را بدون جراحی بهبود بخشید.
بهترین سن برای استفاده از دستگاه فانکشنال چه موقع است؟
بهترین زمان، درست قبل یا همزمان با “پیک رشد” است. برای دختران معمولاً بین ۹ تا ۱۱ سالگی و برای پسران بین ۱۰ تا ۱۲ سالگی است. با این حال، معاینه در ۷ سالگی برای برنامهریزی دقیق این بازه طلایی ضروری است.
مشاوره درمان عقب بودن فک پایین با دکتر خدیوی
در این مطلب سعی داشتیم شما را با درمانهایی که امروزه برای عقب بودن فک پایین مورد استفاده قرار میگیرند، آشنا سازیم. همانطور که دریافتید در حال حاضر روشهایی مانند ارتودنسی، جراحی و ورزش برای اصلاح فک و دندان وجود دارد که برای انجام هر یک از آنها باید به متخصص مراجعه و پس از دریافت نظرات او درمان را آغاز کرد.
اگر شما هم با معضل عقب ماندن فک پایین مواجه هستید، میتوانید برای مشاوره روشهای گزینههای درمان با دکتر خدیوی مشورت کنید. دکتر خدیوی با ۲۵ سال تجربه در درمان بیش از ۱۰.۰۰۰ بیمار ارتودنسی و عضویت در انجمن ارتودنتیستهای آمریکا (AAO)، باتجربهترین متخصص ارتودنسی در تهران هستند. برای رزرو نوبت مشاوره ارتودنسی رایگان با ایشان، همین حالا اقدام فرمایید.
ممنونم از توضیحاتتون