ارتودنسی کودکان؛ انواع، مراحل، هزینه و مراقبت

با کمک ارتودنسی کودکان می‌توان بی‌نظمی دندان‌ها و ناهنجاری‌های فک را در دوران رشد اصلاح کرد و از شدیدتر شدن آن‌ها در سال‌های بعد جلوگیری کرد. بی‌نظمی دندان‌ها و ناهنجاری‌های فک، یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های والدین است که به دنبال روشی مطمئن برای برطرف کردن آن هستند.

در این مقاله انواع ارتودنسی کودکان، مراحل درمان از اولین ویزیت تا فاز دوم، هزینه ۱۴۰۵ و نکات مراقبتی را توضیح می‌دهیم. برای والدینی که ظاهر دستگاه برایشان مهم است، ارتودنسی شفاف برای کودکان هم یک گزینه است.

ارتودنسی کودکان چیست و چه زمانی لازم است؟

مجموعه اقداماتی که باعث از بین رفتن ناهنجاری‌ها و بی‌نظمی‌های دندان و فک کودک می‌شود را ارتودنسی کودکان می‌گویند. با این روش، موقعیت دندان‌ها تغییر می‌کند و رشد فک‌ها هدایت می‌شود تا هر دندان در محل مناسب خود قرار بگیرد.

زمان شروع درمان به نوع مشکل بستگی دارد. برخی اقدامات (مثل ارتودنسی پیشگیری و فاز یک درمان) در دوره‌ای انجام می‌شود که کودک هنوز دندان شیری دارد، و برخی درمان‌ها (مثل بریس ثابت در فاز دوم) معمولاً پس از رویش دندان های دائمی شروع می‌شود.

همه کودکان به ارتودنسی نیاز ندارند. اگر یک یا چند مورد از علائم زیر را در فرزندتان می‌بینید، بهتر است او را به متخصص ارتودنسی کودکان نشان دهید:

• کج یا نامرتب بودن دندان‌ها، یا شلوغی و ازدحام دندان‌های جلو
• جلو زدگی یکی از فک‌ها یا بیرون‌زدگی دندان‌ها
• وجود فاصله بین دندان‌ها، یا فاصله بین دندان‌های جلو هنگام بستن دهان
• تمایل یکی از فک‌ها به سمت چپ یا راست، یا تغییر وضعیت فک هنگام باز و بسته کردن دهان
• افتادن دندان شیری زودتر یا دیرتر از موعد و یا نیفتادن آن
• مکیدن انگشت بعد از ۵ سالگی و استفاده از شیشه شیر
• تماس زبان با دندان‌های جلو به‌جای سقف دهان در زمان قورت دادن غذا
• تنفس دهانی به جای نفس کشیدن از بینی
• مشکل در جویدن غذا یا دشواری در تکلم

تشخیص دقیق نیاز به درمان و زمان مناسب شروع آن، فقط با معاینه متخصص ارتودنسی کودکان ممکن است.

علائم را در فرزندتان می‌بینید؟ یک ویزیت مشاوره کاملاً رایگان برای معاینه ارتودنسی کودک رزرو کنید.

اولین معاینه ارتودنسی کودک

دکتر خدیوی، متخصص ارتودنسی با بیش از ۲۵ سال سابقه درمان بیماران خردسال و بزرگسال، درباره زمان اولین معاینه می‌گویند:

اصولاً توصیه می‌کنیم که اولین ارزیابی ارتودنسی کودکان حوالی ۷ سالگی انجام شود، چراکه بهترین سن برای شروع درمان های پیشگیرانه است. اما به طور کلی بهترین زمان ارتودنسی برای دختران از ۱۰ الی ۱۲ سالگی و برای پسران در ۱۲ الی ۱۳ سالگی است. البته برخی کودکان نیاز به مداخله زودتر یا دیرتر دارند و تشخیص به موقع زمان درمان ارتودنسی کودک، نیازمند تجربه متخصص است.

توضیحات کامل‌تر درباره سن شروع درمان را در مقاله بهترین سن ارتودنسی بخوانید.

ارتودنسی پیشگیری در کودکان

ارتودنسی پیشگیری (پیشگیرانه) راهی برای تشخیص زودهنگام و پیش‌بینی مشکلات دندان و فک در کودکان است. وقتی کودک از سنین پایین نزد ارتودنتیست برود، متخصص می‌تواند الگوی رشد فک و دندان‌ها را بررسی کند و در صورت نیاز، با دستگاه‌های ساده جلوی شدیدتر شدن مشکل را بگیرد. با این کار، احتمال نیاز به درمان‌های طولانی و پیچیده در آینده کمتر می‌شود.

گاهی هم متخصص در این ویزیت‌ها تشخیص می‌دهد که کودک فعلاً مشکلی ندارد و فقط باید به‌صورت دوره‌ای پیگیری شود؛ در واقع این ویزیت‌ها نوعی غربالگری هستند. روش‌های رایج ارتودنسی پیشگیری را در بخش انواع ارتودنسی کودکان توضیح داده‌ایم.

ارتودنسی دندان شیری

دندان‌های شیری فقط برای جویدن و تکلم نیستند؛ هر دندان شیری با حفظ جایگاه خود در قوس فک، فضای لازم برای رویش دندان دائمی جایگزینش را نگه می‌دارد. اگر دندان شیری به دلیل پوسیدگی، ضربه یا عوامل دیگر زودتر از موعد بیفتد، دندان‌های مجاور ممکن است فضای خالی را پر کنند و دندان دائمی به دلیل کمبود جا کج یا نامنظم رشد کند.

به همین دلیل، اگر دندان شیری کودک زودتر از موعد افتاد، مراجعه به متخصص ارتودنسی کودکان و چکاپ‌های منظم اهمیت زیادی دارد. ارتودنسی در دوره دندان‌های شیری امکان‌پذیر است و معمولاً با دستگاه‌هایی مثل فضانگهدار یا پلاک متحرک انجام می‌شود.

انواع ارتودنسی کودکان؛ متحرک، فانکشنال، ثابت و شفاف

دستگاه‌هایی که برای کودکان استفاده می‌شوند با روش‌های ارتودنسی بزرگسالان تفاوت زیادی دارند. انتخاب روش به نوع ناهنجاری، سن و مرحله رشد کودک بستگی دارد و فقط پس از معاینه مشخص می‌شود.

رویش هدایت‌شده

اگر درمان هم‌زمان با شروع رویش دندان‌های جلو (معمولاً حدود شش سالگی) انجام شود، می‌توان از شلوغی دندان‌ها جلوگیری کرد یا آن را به حداقل رساند. این کار معمولاً با ایجاد فضای اضافی انجام می‌شود تا دندان‌ها به‌طور طبیعی هم‌تراز شوند.

کشیدن زودهنگام دندان شیری

گاهی یک دندان شیری در زمان مناسب نمی‌افتد و دندان دائمی در وضعیت نامناسبی رشد می‌کند. در چنین شرایطی ممکن است متخصص کشیدن دندان شیری را توصیه کند تا دندان دائمی فضای کافی برای رویش داشته باشد.

هدگیر ارتودنسی

هدگیر ارتودنسی برای اصلاح نحوه انطباق دندان‌های آسیاب بالا و پایین و گاهی ایجاد فضای اضافی برای دندان‌های دائمی به کار می‌رود. هدگیر معمولاً در خانه و شب‌ها هنگام خواب استفاده می‌شود. این دستگاه در کلینیک دکتر خدیوی برای همه سنین ارائه می‌شود.

دستگاه فانکشنال ثابت

این دستگاه به دندان‌های آسیاب بالا و پایین چسبانده می‌شود و کودک نمی‌تواند آن را خارج کند. دستگاه فانکشنال با جلو نگه‌داشتن فک پایین، رشد فک‌ها را در دوران رشد هدایت می‌کند.

وسیع‌کننده کام

وسیع کننده کام روی سقف دهان قرار می‌گیرد و به دندان‌های فک بالا متصل می‌شود. با تنظیم تدریجی آن، قوس فک بالا عریض‌تر می‌شود و به رفع کراس‌بایت و جلوگیری از شلوغی دندان‌ها کمک می‌کند.

فورسوز

فورسوز یک سیستم فنری پیستون‌مانند است که به دندان‌های بالا و پایین متصل می‌شود و با فشار ملایم، فک‌ها را به سمت رابطه صحیح با یکدیگر هدایت می‌کند. فورسوز در کلینیک دکتر خدیوی برای همه سنین ارائه می‌شود.

فضانگهدار

وقتی دندان شیری به دلیل پوسیدگی یا حادثه زودتر از موعد می‌افتد، فضانگهدار جای خالی را حفظ می‌کند تا دندان دائمی بتواند در محل درست خود رویش کند. این دستگاه ساده می‌تواند به کاهش نیاز به درمان‌های طولانی‌تر در آینده کمک کند.

پلاک ارتودنسی متحرک

ارتودنسی متحرک برای بسیاری از مشکلات خفیف و هدایت رشد در کودکان استفاده می‌شود. موفقیت این روش به همکاری کودک در استفاده منظم از پلاک بستگی دارد.

ارتودنسی ثابت (بریس)

بریس‌های ثابت فلزی، سرامیکی یا دیمون معمولاً در فاز دوم درمان و پس از رویش دندان‌های دائمی برای مرتب کردن دقیق دندان‌ها به کار می‌روند.

ارتودنسی شفاف

الاینر شفاف در کلینیک دکتر خدیوی برای همه سنین ارائه می‌شود؛ برای کودکان و نوجوانانی که ظاهر دستگاه برایشان مهم است، در صورت مناسب بودن شرایط، می‌توان از آن استفاده کرد. درباره این روش در صفحه ارتودنسی نامرئی بیشتر بخوانید.

ارتودنسی دو مرحله ای (دو فاز) چیست؟

ارتودنسی دو مرحله ای درمانی تخصصی برای کودکان است که در دو بازه زمانی متفاوت و بر اساس روند رشد طبیعی کودک انجام می‌شود. مرحله اول که هدف آن اصلاح مشکلات فکی، هدایت رشد استخوان‌ها و آماده‌سازی دهان برای رویش صحیح دندان‌های دائمی است، زمانی آغاز می‌شود که هنوز برخی دندان‌های شیری در دهان وجود دارند.

پس از یک دوره استراحت، مرحله دوم پس از رویش دندان‌های دائمی انجام می‌شود. در این مرحله دندان‌ها با ارتودنسی ثابت کاملا مرتب شده و نتیجه درمان تثبیت می‌شود.

این روش زمانی به‌کار می‌رود که مشکل فکی کودک به‌قدری جدی باشد که اگر درمان تا سنین بالاتر به تعویق بیفتد، اصلاح آن بسیار دشوارتر و طولانی‌تر خواهد شد. در برخی موارد حتی با ارتودنسی معمولی قابل درمان نیست و ممکن است در آینده به درمان‌های پیچیده‌تری مانند جراحی فک نیاز باشد.

در چه شرایطی کودک به ارتودنسی دو مرحله ای احتیاج دارد؟

ارتودنسی دو مرحله‌ای زمانی توصیه می‌شود که الگوی رشد فک کودک از حالت طبیعی خارج شده یا متخصص ارتودنسی تشخیص دهد اصلاح ناهنجاری فکی و دندانی در سنین بالا دشوار و پیچیده خواهد شد.

در چنین مواردی، با مداخله زودهنگام و ارتودنسی پیشگیری می‌توان مسیر رشد فک را اصلاح کرده و از تشدید ناهنجاری‌ها جلوگیری نمود تا شرایط مناسبی برای رویش دندان‌های دائمی ایجاد شود.

مهم‌ترین شرایطی که کودک به ارتودنسی دو فاز نیاز دارد عبارت‌اند از:

• هماهنگ نبودن رشد فک بالا و فک پایین مانند جلو بودن یک فک یا عقب‌بودگی فک مقابل
• کراس‌بایت قدامی یا خلفی که باعث انحراف فک یا اختلال در گاز زدن و جویدن می‌شود
• کمبود شدید فضا برای رویش دندان‌های دائمی
• روی هم قرار گرفتن یا قفل شدن دندان‌ها که به‌طور طبیعی اصلاح نمی‌شود
• عادت‌های مخرب دهانی مانند مکیدن انگشت، فشردن زبان به دندان‌ها یا تنفس دهانی
• انحراف فک یا عدم تقارن صورت در حین رشد
• بیرون‌زدگی شدید دندان‌های جلو که احتمال آسیب یا شکستگی را افزایش می‌دهد
• از دست رفتن زودهنگام یا دیرهنگام دندان‌های شیری که باعث اختلال در الگوی رویش می‌شود
• اختلالات فکی که موجب ناتوانی کودک در باز و بسته کردن فک شده‌اند

مراحل ارتودنسی دندان کودکان؛ از اولین ویزیت تا فاز دوم

روند درمان معمولاً با این گام‌ها آغاز می‌شود:

1. معاینه بالینی: بررسی دندان‌ها، لثه، زبان، کام و نحوه بسته شدن فک‌ها.
2. رادیوگرافی: تصاویر اشعه ایکس موقعیت دندان‌ها، ریشه‌ها و استخوان فک را نشان می‌دهد و به پیش‌بینی نحوه رشد کمک می‌کند.
3. تجویز دستگاه: متخصص بر اساس معاینه و تصاویر، دستگاه مناسب را برای کودک انتخاب می‌کند.
4. چکاپ‌های منظم: جلسات کنترل برای پیگیری روند درمان تعیین می‌شود و بهتر است به تأخیر نیفتد.

پس از این گام‌ها، درمان کودکان معمولاً در دو فاز انجام می‌شود.

فاز یک ارتودنسی در کودک

فاز یک معمولاً از حدود هفت سالگی، یعنی زمان اولین معاینه ارتودنسی، آغاز می‌شود. در این فاز بیشتر از فضانگهدار، وسیع‌کننده کام و دستگاه‌های هدایت رشد استفاده می‌شود و معمولاً نیازی به سیم‌کشی ارتودنسی نیست.

فاز دوم ارتودنسی برای کودکان

برای تکمیل فاز یک، گاهی کودک به بریس ارتودنسی یا اقدامات تکمیلی نیاز دارد که به آن فاز دوم می‌گویند. فاز دوم معمولاً بین ۱۰ تا ۱۴ سالگی و پس از رویش کامل دندان‌های دائمی شروع می‌شود. در برخی کودکان، فاز اول به اندازه کافی مؤثر است و نیازی به فاز دوم نیست.

طول دوره درمان

طول درمان ارتودنسی کودکان معمولا بین ۱۸ الی ۲۴ ماه است و اگر کودک به ارتودنسی پیشگیری نیاز داشته باشد، این مرحله حدود ۶ الی ۱۲ ماه زمان می‌برد. عوامل زیر بر طول درمان اثر دارند:

• نوع و شدت ناهنجاری دندان‌ها و فک
• سن کودک
• میزان همکاری کودک در استفاده از پلاک‌های متحرک و مراقبت از بریس
• رعایت بهداشت دهان و دندان پیش از درمان و در طول آن

پایان درمان بر اساس نظر متخصص و معاینات دوره‌ای مشخص می‌شود؛ به همین دلیل جلسات کنترل را جدی بگیرید.

فیلم و عکس ارتودنسی کودکان

در ویدیوی زیر، دکتر خدیوی درباره بهترین سن شروع ارتودنسی در کودکان توضیح می‌دهند:

در این ویدیو، بیماران خردسال از تجربه درمان ارتودنسی خود نزد دکتر خدیوی می‌گویند:

نمونه‌ای از نتیجه سیم کشی دندان کودکان که توسط دکتر علیرضا خدیوی انجام شده است؛ به تغییر وضعیت دندان‌های کودک توجه کنید:

ویدیوها و تصاویر این بخش با رضایت‌نامه کتبی والدین بیماران منتشر شده‌اند.

آیا ارتودنسی برای کودکان دردناک است؟

ارتودنسی معمولاً درد شدیدی ندارد، اما در چند روز اول و پس از هر تنظیم، کودک احساس ناراحتی و فشار می‌کند که به‌تدریج برطرف می‌شود. توضیحات کامل و راه‌های کاهش این ناراحتی را در مقاله درد ارتودنسی در کودکان بخوانید.

هزینه ارتودنسی کودکان ۱۴۰۵ و اقساط

هزینه ارتودنسی کودکان با بزرگسالان یکسان است و فقط به نوع ارتودنسی و تعداد فک بستگی دارد. قیمت‌های سال ۱۴۰۵ به شرح زیر است:

• پرداخت قسطی: پیش‌پرداخت ۲۵ تا ۳۰ درصد و ۱۰ قسط ماهانه بدون سود، بدون چک و ضامن.
• ریتینر ثابت جدا از هزینه درمان حساب می‌شود: ۸ میلیون تومان برای هر فک.

مبلغ نهایی پس از معاینه مشخص می‌شود؛ شدت ناهنجاری، طول درمان و میزان رشد کودک در انتخاب روش و هزینه نهایی مؤثرند. جدول کامل قیمت ارتودنسی ۱۴۰۵ و شرایط ارتودنسی قسطی بدون چک و ضامن را ببینید.

برای تعیین روش و هزینه دقیق درمان فرزندتان، ویزیت مشاوره رایگان رزرو کنید.

مراقبت‌های ارتودنسی کودکان و نقش والدین

همراهی والدین نقش مهمی در نتیجه درمان دارد. این نکات را در طول درمان رعایت کنید:

• بهداشت دهان: مسواک زدن در ارتودنسی باید بعد از هر وعده غذایی انجام شود؛ به کودک یاد بدهید از مسواک و نخ دندان به‌درستی استفاده کند.
• غذاهای مجاز: غذاهای نرم مثل انواع سوپ، لبنیات، گوشت سفید و قرمز، برنج و پاستا، سبزیجات، میوه و غذاهای دریایی.
• غذاهای ممنوع: آجیل، یخ، ذرت بوداده، آب‌نبات و آب‌نبات‌های جویدنی، آدامس، شکلات و میوه‌های خشک؛ غذاهای سفت و چسبنده ممکن است بریس را بشکنند و دندان‌ها را از مسیر درمان خارج کنند.
• جلسات کنترل: مراجعه منظم به مطب در زمان‌های تعیین‌شده را جدی بگیرید.
• آگاه‌سازی و حس مثبت: روند درمان را برای فرزندتان توضیح دهید و نگرانی‌هایش را رفع کنید؛ نگرش مثبت شما به او منتقل می‌شود.

اهمیت و مزایای ارتودنسی در کودکی (و عواقب تأخیر)

بسیاری از مشکلات دندان و رشد فک از سنین پایین شروع می‌شوند. اگر این ناهنجاری‌ها در دوران کودکی تشخیص داده و درمان شوند، معمولاً در زمان کوتاه‌تر و با روش‌های ساده‌تری به نتیجه می‌رسند. برای مثال، ارتودنسی دندان شیری با هدایت رشد فک، می‌تواند از بسیاری از مشکلات دوره بزرگسالی پیشگیری کند.

مهم‌ترین مزایای ارتودنسی در سنین کودکی:

• سلامت دهان و دندان کودک
• افزایش اعتماد به نفس
• دوره درمان کوتاه‌تر
• کاهش احتمال نیاز به درمان‌های پیچیده‌تر در بزرگسالی
• برطرف کردن مشکلات تکلم و جویدن
• ایجاد فضا برای رشد سایر دندان‌ها
• جلوگیری از مشکلات گوارشی
• بهبود تنفس در کودکان

در مقابل، اگر درمان در زمان مناسب انجام نشود، ناهنجاری‌ها معمولاً شدیدتر می‌شوند و مشکلاتی که در کودکی با روش‌های ساده قابل اصلاح بودند، در بزرگسالی به درمان‌های طولانی‌تر و پیچیده‌تری نیاز پیدا می‌کنند.

تفاوت ارتودنسی برای کودکان و بزرگسالان در یک نگاه

چرا متخصص ارتودنسی کودکان، نه دندانپزشک عمومی؟

اگر با دیدن علائم گفته‌شده به دندانپزشک عمومی یا دندانپزشک کودک مراجعه کنید، به احتمال زیاد شما را به متخصص ارتودنسی ارجاع می‌دهد. متخصص ارتودنسی پس از دندانپزشکی عمومی، دوره تخصصی ارتودنسی را گذرانده و تشخیص و درمان ناهنجاری‌های دندان و فک، از جمله هدایت رشد فک در کودکان، حوزه اصلی کار اوست. به همین دلیل می‌تواند هنگام معاینه همه جوانب رشد کودک را در نظر بگیرد و زمان و روش مناسب درمان را تعیین کند.

سؤالات متداول

آیا کودک من به ارتودنسی پیشگیرانه نیاز دارد؟

اگر فک کودک کوچک است، دندان‌ها روی هم بسته نمی‌شوند (مال‌اکلوژن)، دندان‌های شیری زودتر از موعد افتاده‌اند یا دندان دائمی دورتر از محل اصلی خود رویش کرده است، ممکن است به ویزیت و درمان پیشگیرانه نیاز داشته باشد. در این صورت با متخصص ارتودنسی مشورت کنید.

آیا با وجود دندان شیری می‌توان ارتودنسی کرد؟

بله. ناهنجاری‌هایی مثل جلو بودن فک، کراس‌بایت یا فشردگی دندان‌ها گاهی از همان سنین پایین دیده می‌شوند و درمان آن‌ها در دوره دندان‌های شیری می‌تواند از پیچیده‌تر شدن مشکل جلوگیری کند یا شدت آن را کم کند.

آیا برای ارتودنسی دندان شیری، دندان را می‌کشند؟

در اغلب موارد نیازی به کشیدن دندان نیست. فقط در شرایط خاص، مثلاً وقتی دندان شیری مانع رویش دندان دائمی شده یا باعث ازدحام شدید است، ممکن است ارتودنتیست کشیدن آن را توصیه کند. این تصمیم بر اساس معاینه دقیق گرفته می‌شود.

آیا بریس به دندان شیری آسیب می‌زند؟

وسایل ارتودنسی کودکان متناسب با مرحله رشد فک و دندان‌ها طراحی و تنظیم می‌شوند و نیروی ملایم و کنترل‌شده‌ای وارد می‌کنند. با رعایت بهداشت و کنترل منظم توسط متخصص، معمولاً آسیبی به دندان یا لثه وارد نمی‌شود.

آیا ارتودنسی می‌تواند مشکلات تنفسی را برطرف کند؟

منظم شدن موقعیت دندان‌ها و فک‌ها، باعث بهبود مشکلات تنفسی و آپنه خواب شده و به همین دلیل کودک می‌تواند خواب راحت‌تری نیز داشته باشد.

ارتودنسی متحرک می‌تواند گزینه مناسبی برای کودکان باشد؟

تشخیص این موضوع با ارتودنتیست است، اما به‌طور کلی ارتودنسی متحرک در کودکان زیاد استفاده می‌شود.

آیا امکان حساسیت کودکان به بریس های ارتودنسی وجود دارد؟

بله. برخی افراد به فلزاتی مانند نیکل حساسیت دارند و در این صورت باید به‌جای بریس فلزی از مواد دیگر استفاده شود.

استفاده از ریتینر در ارتودنسی کودکان نیز لازم است؟

تشخیص این موضوع با ارتودنتیست است، اما به‌طور کلی اغلب کودکان بین ۱۲ تا ۲۴ ماه باید از این نگه‌دارنده‌ها استفاده کنند. این مراقبت‌ها را مطابق دستور پزشک انجام دهید تا نتیجه درمان پایدار بماند.

ارتودنسی کودکان اگر به‌موقع انجام شود، با روش‌های ساده‌تر و در زمان کوتاه‌تری به نتیجه می‌رسد. در این مقاله با انواع، مراحل، هزینه و مراقبت‌های ارتودنسی کودکان آشنا شدیم.

برای معاینه فرزندتان می‌توانید به مطب ارتودنسی کودکان دکتر علیرضا خدیوی در تهرانپارس، میرداماد و نواب مراجعه کنید.

مطالب مرتبط

ارتودنسی بزرگسالان؛ بررسی مزایا، انواع و هزینه ارتودنسی در بزرگسالان ارتودنسی لینگوال چیست؟ (راهنمای کامل) راهنمای جامع ارتودنسی دندان؛ از انواع روش‌ها تا هزینه و مراحل درمان مراقبت های ارتودنسی دندان؛ راهنمای جامع بهداشت و تغذیه مدت زمان ارتودنسی چقدر است؟ جدول زمانبندی ارتودنسی دندان کج جلو را چگونه صاف کنیم؟ (مقایسه ۶ راهکار واقعی)